ja_mageia

Formannafundur Landssamtaka sauðfjárbænda, haldinn á bókasafni Bændasamtakanna í Bændahöllinni, föstudaginn 14. nóvember 2008, kl. 13.00.

Jóhannes Sigfússon formaður samtakanna setti fund og stakk upp á Baldri Grétarssyni og Þórarni Péturssyni sem fundarstjórum.  Það var samþykkt.  Sigurður Eyþórsson var svo tilnefndur fundarritari.

Í setningarávarpi sínu ræddi JS um útflutningsskylduna og forsendur tillögunnar um hana sem gerð var á fundi Markaðsráðs 3. júlí sl. Sala hefur orðið meiri en búist var við en framleiðslan líka. Litlar breytingar skv. þeim forsendum sem notaðar voru þegar búið er að taka tillit til framleiðsluaukningar. Samkvæmt því módeli eru forsendur fyrir því að lækka útflutningsskyldu um 1% miðað við sölu síðustu mánaða. Hann benti á að sláturleyfishafar mega fresta 30% útflutningi til desember 2009. Stórmál er hvernig verður gert upp við bændur vegna útflutningskjöts í ljósi mikilla gengisbreytinga. Einn sláturleyfishafi hefur gefið út að þeir muni endurskoða afurðaverð fyrir útflutning þegar það er ljóst hvernig uppgjörið á honum kemur út.

JS ræddi einnig nýliðunarstyrkina í sauðfjársamningnum og tillögur LS til endurskoðunar á reglunum, en almenn endurskoðun á að fara fram á þeim fyrir úthlutun í mars 2009. Tillögurnar ganga út á að ásetningur verði styrkhæfur og hægt verði að styrkja þá  sem eru að taka fé aftur eftir riðuniðurskurð.

JS ræddi einnig hugmyndir landbúnaðarráðuneytisins um að breyta búvörulögum í þá veru að þeir sem seldu líflömb gætu fengið gæðastýringargreiðslur vegna þeirra.  Stjórnin LS hefur lagst gegn þeim hugmyndum.

Haraldur Benediktsson formaður BÍ hélt síðan erindi um landbúnaðinn og fjármálakreppuna. Hann fór yfir efnahagsvanda bændastéttarinnar og viðbrögð BÍ við honum s.s. fundi með forsvarsmönnum landbúnaðarráðuneytisins og bankastjórum nýju bankanna. Þar var m.a. óskað eftir að viðbrögð banka við vanda bænda yrðu samræmd og búin yrðu til skilgreind ferli til að taka á vandamálum hversu alvarleg sem þau kynnu að vera. Framleiðsluna yrði að tryggja áfram. Hann taldi árangur fundanna góðan. Bankar hefðu trú á landbúnaði. Ekki væru veruleg vanskil og erfiðleikar, en 50-80 bændur væru í verulegum kröggum. Útibússtjórar bankanna væru nú orðnir samræmdir í svörum til bænda.  Aukin útlán til bænda hafa hafa einnig orðið hjá Lífeyrissjóði bænda (440 millj. kr. og hjá Byggðastofnun (760 millj. kr.).  HB sagði að lokum frá fundaferð BÍ um landið sem er nú að hefjast, undir kjörorðinu "Treystum á landbúnaðinn"

Næst hélt erindi Sigurður Jóhannesson, formaður landssamtaka sláturleyfishafa undir yfirskriftinni "Staða á búvörumarkaði". 

SJ nefndi fyrst efnahagsstöðuna m.a. hinar gríðarlegu vaxtahækkanir undanfarið. Síðasta vaxtahækkun kostaði sláturleyfishafa ca 35-40 milljónir á ári.  Horfur væru á miklu atvinnuleysi og sú þróun væri þegar hafin, en uppsveifla kæmi á eftir núverandi öldudal.  Innflutningur væri að detta niður vegna gengisins sem hjálpar innlendri framleiðslu.  Hann hafði áhyggjur af söluþróun.  Mikil sala er í ódýrari hlutum en

hryggir og læri sitja eftir, einnig vöðvar af nautum og svínum. Dýru hlutirnir sitja eftir og kostar mikið því þeir hafa skapað framlegðina.  Lambið hefði staðið vel í sölu í haust. Október hefði verið mjög góður en núna kæmi hik á sölunni. Horft væri til útflutnings núna vegna hagstæðs gengis og þ.m.t. samkeppnisfærra verða en peningarnir hafa verið strand úti.  Það er þó að leysast m.a. með því að flytja peninga heim í gegnum Færeyjar en það skiptir máli á hvaða gengi greiðslurnar berast heim. Horfur væru á offramleiðslu í svínakjöti. Ekkert svínasláturhús er með viðurkenningu frá ESB til að selja út. Einnig heldur miklar birgðir af nautakjöti.

SJ taldi misráðið að breyta útflutningsprósentu eftir á. Búið væri að semja við aðila úti um sölu og það gæti valdið skaðabótaskyldu ef ekki er staðið við gerða samninga. Það yrði að vera hægt að treysta því að ákvarðanir standi. Verulegar kostnaðarhækkanir hefðu þó komið til í kringum útflutninginn og þar væri ekki bara um hreinan hagnað að ræða.  Reynt væri að selja allar afurðir sem hægt væri að koma í verð t.d. væri mikið flutt út af út af ærkjöti og folaldakjöti og aukaafurðum eins og afskurði og fleiru.  Á innlendum smásölumarkaði tekur verslunin 20%. Ólíklegt er að verðhækkun á markaði verði næðist nema í framhaldi af mikilli minnkun birgða.  Við verðum að huga að hinum sönnu verðmætum sem eru fjölskyldan, landið og framleiðslutækin.

Daði Már Kristófersson hagfræðingur BÍ flutti síðan erindi undir yfirskriftinni "Áburðarverð og efnahagsþróun.".  Hann velti fyrir sér hugsanlegri þróun olíuverðs og áburðar útfrá því sem og gengi krónunnar og fleiri þátta.  Núverandi staða bendir til þess að áburður þurfi ekki að hækka næsta vor frá verðunum í janúar sl. en þar eru þó auðvitað margir óvissuþættir.

DMK ræddi svo efnahagskreppuna og hvernig hún myndi hugsanlega þróast.  Hann taldi að samdráttur yrði 3-5 ár, það færi eftir umfangi yfirvofandi gjaldþrotahrinu. Samkeppnisskilyrði myndu versna almennt, en staða innlendrar framleiðslu batnar gagnvart innflutningi vegna gengisins og hagstæðari vinnumarkaðar.  Auk þess er aukinn velvilji í garð innlendrar framleiðslu hjá almenningi, fjármálastofnunum og ríkisvaldinu.  Lágt raungengi þýddi tækifæri fyrir lítið skuldsett fyrirtæki.  Hann taldi rétt að halda sig við krónuna og prenta fleiri seðla fyrir skuldum, en ekki nota gjaldeyrisforðann til að verja gengið.

Að loknum erindum var opnað fyrir spurningar frá fundarmönnum:

Sindri Sigurgeirsson: Spurði um viðbrögð við greiðsluerfiðleikum bænda, verðþróun á smásölumarkaði og valkosti fyrir þá sem skulda erlend lán.

Erlendur Ingvarsson: Spurði um stöðu útflutnings og spurði hvort ekki væri útlit fyrir vöntun á kjöti.  Athuga þyrfti hvort ekki þyrfti að hvetja til framleiðsluaukningar.

Einar Ófeigur Björnsson: Spurði um hvernig fjárstreymi væri í rekstri afurðastöðva þ.e. fyrir utan fjármagnskostnað. 

Aðalsteinn Jónsson: Taldi rangt að breyta útflutningsskyldu.  Skoða þyrfti hvernig hægt væri að hvetja til framleiðslu í ágúst.  Hann hafði áhyggjur af þróun áburðarverðs.

Þóra Sif Kópsdóttir: Spurði hvernig hefði farið með lánveitingar Byggðastofnunar til afurðastöðva eða hvað hefði komið í veg fyrir það.  Taldi að rétt væri að flytja út sem mest núna. 

Ármann Guðmundsson: Spurði um hvernig líklegt yrði að verð þróaðist þegar útflutningsskyldan félli niður. Tók undir að ekki ætti að hreyfa við útflutningsskyldunni.

Birgir Ingþórsson: Sagði að skuldastaðan væri víða erfið. Við þyrftum að nýta þau tækifæri sem í boði væru.  Hann spurði svo um hvernig gengi að búa til rekstrargrunn fyrir sauðfjárbú sbr. samþykkt aðalfundar.. 

Þórarinn Ingi Pétursson: Ræddi nýja garnaveikisreglugerð og spurði um reynsluna af ákvæðum hennar um að leikmenn mættu bólusetja.  Taldi þau ekki rétt útfærð.

María Þórarinsdóttir: Hvatti til þess að reynt yrði að flytja út dýrari hlutana ef þeir væru ekki að seljast eins vel og áður hérlendis.

SJ: Svaraði spurningum sem til hans var beint.  Næsta haust yrði eitt verð til bænda.   Mikill kostnaður liggur í fjármögnun birgða.  Menn ætla sér að flytja út eins og hægt er.

DMK: Svaraði spurningum sem til hans var beint.  Nefndi að gengið væri hugsanlega nærri botni nú.  Taldi betri kost að hafa áfram sjálfstæða mynt fremur en t.d. Evru. Efnahagsstjórnunin hefði verið ómarkviss og engin raunveruleg áætlun til hjá stjórnvöldum.  Hann vill fleyta krónunni strax, láta hana hrynja því hún muni hvort sem er gera það. Hún var orðin alltof dýr og  þurfti að lækka.

Ræddi svo verkefni BÍ um bókhaldsgrunn samtakanna sem stendur til að nýta til að búa til rekstrargrunn fyrir sauðfjárbú.  Þar er fyrst og fremst verið að skoða kostnaðarþróun í búrekstrinum, en ekki tekjusamsetningum.

Nú var gert kaffihlé

Að loknu kaffihléi brást JS við fyrirspurnum og ábendingum sem fram höfðu komið.  Nefndi að kjötið héldi aftur af verðbólgu. Kjötvara hefði aðeins hækkað um 10% meðan flest annað hefði hækkað mun meira.  Meira lægi að baki heldur en langtímasölusamningar á föstu verði eins og oft hefur verið rætt um m.a. harka á heildsölustiginu almennt. Þar er mun meiri samkeppni heldur en í smásölunni. Geirinn er viðkvæmur og hætta á töpum.  Tók undir að hvetja þyrfti til þess að slátrað yrði fyrir innanlandsmarkað í ágúst.  Mun meiri sala væri nú í október heldur en í sama mánuði í fyrra.  Tók undir að það yrði eitt verð til bænda næsta haust, en það yrði vonandi þannig að útflutningsverðið hækkaði upp í innanlandsverðið.

Að þessu loknu hófust almennar umræður

Þorvaldur Þórðarson:  Taldi að útflutningsskylda ætti að vera óbreytt.  Hafði áhyggjur af hækkun áburðarverðs og hvernig ætti að bregðast við því.

Margrét Ingjaldsdóttir: Taldi að ekki ætti breyta útflutningsprósentu en verðið þarf að hækka til bænda því gengið hefur lækkað verðulega.

Einar Ófeigur Björnsson: Hækka þarf verð útflutnings.  Hann bar saman gengislækkunina á móti vaxtahækkuninni og taldi að vel væri hægt að greiða hærra verð fyrir útflutninginn.

Birgir Arason: Vildi ekki breyta útflutningsprósentu.  Varaði við of miklum tilfæringum varðandi nýliðunarstyrki vegna hættu á misnotkun.   Við ættum að notfæra okkur aðstæðurnar og koma okkur betur á framfæri. Skoraði á stjórn LS og markaðsráð að gera eitthvað í þeim málum.

Aðalsteinn Jónsson: Ræddi almenna verðþróun.  Afurðaverð þyrfti a.m.k. að halda í við verðbólguna til að skerða ekki kjörin.  Ræddi birgðaskráningu og hvað sölutölur væru raunhæfar hverju sinni.  Hann fjallaði einnig um stöðuna á matvörumarkaði og almenna verslunarhætti. 

JS: Tók fram að hann hefði ekki átt við að innanlandsverð yrði óbreytt á næsta ári heldur það útflutningsverðið hækkaði upp að því því almennt séð. Hann sagði frá matargjöfum Markaðsráðs til Mæðrastyrksnefndar en ráðið hefur í mörg ár gefið verulegt magn af hangikjöti til nefndarinnar fyrir jólin.  Nefndi einnig hugmyndir um að senda Færeyingum kjöt í þakklætisskyni fyrir auðsýnda vináttu.

SJ: Sagði að gengislækkun þýddi líka kostnaðarhækkun, en það væri vilji til að greiða bændum hærra verð fyrir útflutninginn ef það er nokkur möguleiki. Innanlandsmarkaðurinn væri samkeppnismarkaður og ekki væri einfalt að sjá út úr þeim vandamálum sem þar eru við lýði. Á markaði væri sífellt meiri krafa um vottanir og upprunamerkingar og það myndi t.d. hjálpa til á markaðnum ef hægt væri að fá vottorð um að lambakjöt væri framleitt innan gæðastýringar.  Einnig væri spurt um fleiri þætti eins og sanngjörn viðskipti (Fair trade), dýravelferð og fleira.

Spurði hvort eðlilegt væri að allar birgða og sölutölur væri opinberar eins og gert væri í landbúnaðinum því að það hjálpar ekki til á markaðnum.  Smásalan fylgist vel með þessum tölum.

Böðvar Sigvaldi Böðvarsson: Sagðist sáttur við breytingatillögur við nýliðunarreglur.  Spurði hvort einhverjar samræmdar reglur giltu um snyrtingu á skrokkum sem ekki eru í fullkomnu lagi s.s. vegna brjósthimnubólgu. Hann bað menn um upplýsingar um reynslu sína af þeim málum á sínu svæði.

Þóra Sif Kópsdóttir: Meiri eftirspurn er nú eftir kjöti beint frá bónda.  Neytendur vilja eiga viðskipti við framleiðendur beint. Hún lét slátra fyrir sig, tók hluta framleiðslunnar heim og seldi beint. Mikil umframeftirspurn hefði verið eftir kjötinu. Nefndi einnig að staða varnarlína væri ekki nógu góð.  Hún hefði rætt málið við MAST og sérkennilegt var að svörin voru ekki að fé skorti eins og venjulega.

Erlendur Ingvarsson: Of lítið orðið af feitu kjöti á markaði.  Fæst t.d. ekki á Japan og e.t.v. búið að ganga of langt í að skera niður fituna. Beindi til stjórnar að farið yrði markvisst yfir hvert væri besta kjötið og hver væri besta fituflokkunin. Er það fituflokkur 3 en ekki 2? Þetta þyrfti að athuga fyrir næstu verðskrá.

Sindri Sigurgeirsson: Ræddi útflutningsprósentuna og forsendurnar þar að baki.  Hefur viljað lækka prósentuna.  Meginatriðið er þó að útflutningsverðið er og hefur verið of lágt. Það þarf að ná innanlandsverði og  menn þurfa að halda sig að því að fá leiðréttingu. Sagði frá vinnu við að búa til rekstrargrundvöll í gegnum grunn BÍ.  Rauntölur settar saman úr nokkrum tugum búa.  Menn geta sent bókhald til BÍ í gegnum dkBúbót með því að gefa upplýst samþykki.  Bað menn að senda LS upplýsingar um þá sem væru að færa bókhald fyrir bændur svo hægt væri að leita til þeirra.  Miðað er við að safna upplýsingum frá búum þar sem a.m.k. 70% tekna eru af sauðfjárrækt. Ítrekaði að meginatriðið væri að skoða kostnaðarþróun en ekki tekjuhliðina.

Einar Ófeigur Björnsson: Kynnti tillögu að ályktum um að gerð yrði krafa um að bændur fái hlutdeild í hagstæðara verði útflutnings v. gengislækkunar krónunnar.

Lárus H. Sigurðsson: Vildi ekki breyta útflutningsskyldu, en rétt að gera kröfu um hærra verð.  Nefndi vegna fyrirspurnar Böðvars að ekki væri gefið upp hjá hans afurðastöð (Norðlenska) hvað mikið er skorið af gölluðum skrokkum.

Birgir Ingþórsson: Tók undir kröfur um hærra útflutningsverð.  Hann taldi hættu á að vinnuliður yrði vanmetinn í rekstrargrunni eins og hann er hugsaður.  Kvartaði einnig undan stjórnsýslu Matvælastofnunar og hvatti til þess að tekið sé sameiginlega á þessum málum.  Það þyrfti markvissari ráðgjöf um ýmsa hluti eins og t.d. um áburðarsölu sem selt var á 25% hærra verði í haust. Nefndi að lokum að stundum væru bændur að sem seldu beint að selja á alltof lágu verði.

JS: Ræddi afskurð af gölluðum skrokkum. Þar væri ekki unnið á samræmdan hátt yfir landið.  Heimtaka bænda og bein sala væri á kjöti væri jákvæð en markaðurinn er viðkvæmur. Verðið yrði að vera með viti.  Tók undir tillögu Einars Ófeigs en velti fyrir sér hvernig ætti að fylgja henni eftir.  Hann kynnti svo drög að ályktun um almenna stöðu sauðfjárræktarinnar frá stjórn LS.

Því næst var opnað fyrir umræður um þær tvær tillögur að ályktunum sem fyrir fundinum lágu.  Nokkrar orðalagsbreytingar voru gerðar á drögum að ályktun frá stjórn LS en hún var síðan samþykkt í svohljóðandi mynd:

Fundur stjórnar og formanna aðildarfélaga Landssamtaka sauðfjárbænda, haldinn í Bændahöllinni 14. nóvember 2008, minnir á mikilvægi sauðfjárræktar í íslensku samfélagi, bæði í efnahagslegu og atvinnulegu tilliti.    Nú á erfiðum tímum kemur berlega í ljós hversu mikilvæg innlend matvælaframleiðsla er fyrir landsmenn.  Íslensk sauðfjárrækt framleiðir heilnæma vöru úr innlendum hráefnum að langmestu leyti.

Í því uppbyggingarstarfi sem er framundan þarf að gæta að því að  íslenskri matvælaframleiðslu séu sköpuð skilyrði til að tryggja matvælaöryggi landsmanna.  Sauðfjárrækt er mikilvægur hluti af því.  Það er forgangsmál að koma á eðlilegu vaxtastigi í landinu, því hvorki heimilin, landbúnaðurinn né annað atvinnulíf þola það vaxtaokur sem nú er við lýði.

Fundur formanna og stjórnar LS hvetur að auki til samstöðu í samfélaginu við það starf sem bíður okkar allra við að komast upp úr þeim efnahagslega öldudal sem við erum nú í.

Því næst var fjallað um tillögu Einars Ófeigs Björnssonar.  Hún var samþykkt óbreytt í svohljóðandi mynd:

Fundur stjórnar og formanna aðildarfélaga Landssamtaka sauðfjárbænda, haldinn í Bændahöllinni 14. nóvember 2008, krefst þess að sauðfjárbændur fái eðlilega hlutdeild í þeim verðhækkunum á kjöti sem orðið hafa á erlendum mörkuðum vegna gengisbreytinga.

Þessi hlutdeild þarf að skila sér í formi hærra verðs til bænda fyrir útflutningshluta framleiðslunnar á árinu 2008.

Að því loknu voru tekin fyrir önnur mál

JS ræddi þar stöðu Ístex og nýlega ullarverðshækkun (24%).  Reksturinn hefur gengið mun betur á sl. starfsári og hærra verð fengist m.a. vegna gengisins en fyrirtæki skuldar einnig í erlendri mynt.  Skoða þyrfti meðferð á gærum og hvort ekki væri hægt að gera meiri verðmæti úr þeim.

Fleira ekki rætt

Fundi slitið

Fundargerð ritaði Sigurður Eyþórsson.